ذات الصّوارى ( نبرد دكلها ) ، بر كرانهء ليكيه نزديك فونيكس ، پيروزى بزرگى به دست آورد . ديرى نگذشت كه اعراب مسلمان با ناوگان خود به سيسيل ( صقلّيّه ) حمله كردند و قسطنطنيه در معرض تهديد قرار گرفت . « 1 » در سده‌هاى بعد ناوگان بيزانس ، حملات پىدرپى عربهاى مسلمان را در مديترانهء شرقى دفع مىكرد ؛ با وجود اين در مديترانه غربى ، ناوگان اعراب مسلمان قدرت را در دست داشت . در حقيقت حملات ناوگان بيزانس فقط در كرانه‌هاى سوريه ، فلسطين و مصر سبب نگرانى مسلمانان شده بود . از زمانهاى قديم اعراب مسلمان در بازرگانى ميان شرق ( چين و هند و . . . ) و غرب ( مصر و شام و روم و . . . ) نقش واسطه داشتند . به اين مطلب نيز بايد توجه شود كه اعراب واقعى ، يعنى ساكنان حجاز و جلگه سوريه ، اصلا دريانورد نبودند ؛ اما كاركنان كشتيها معمولا از ميان مردم كرانهء عربستان جنوبى و خليج فارس انتخاب مىشدند . به همين دليل استفاده از كلمهء « ناخدا » براى « كاپيتان كشتى » شاهد برترى ايرانيان در دريانوردى بوده است . « 2 » در تاريخ سفرهاى دريايى گواهى اندكى از سفرهاى بازرگانى ايرانيان به چين در دورهء ساسانيان در دست است . اكنون بايد ببينيم كه اين گونه سفرهاى دريايى در دورهء خلفاى اموى چگونه انجام مىشده است . طبق اسناد معتبر راه دريايى از خليج فارس به بندر كانتون طولانىترين راهى بود كه ايرانيان و اعراب مسلمان آن را طى مىكردند . در آغاز اسلام در منابع چينى به كشتيهاى « پوسه » ( ايرانى ) اشاره فراوان شده است . چينيها ايرانيان را زرتشتيان پارسىگو و مسلمانان عربىزبان ايرانى را « تاشيه » مىگفتند . نخستين‌بار كه در منابع چينى از ايرانيان ياد شده مربوط به سال 51 ق / 671 م است . در اين سال جهانگردى چينى به نام « اى چينگ » در بندر كانتون سوار بر كشتى پوسه شده و به سوى جنوب به بهوگه ( پالم بانگ ) در سوماتراى رفته است . در ماجراى ديگرى به سال 109 ق / 727 م دربارهء پوسه آمده است كه آنها

--> ( 1 ) . The Arabconquest of Egypt ; 1902 , p . 25 - 121 . ( 2 ) . دايرة المعارف اسلام ؛ ج 1 ص 844 .